Bahçe Yerleşimi ve Tasarım
Bahçe, kendi haline bırakıldığında çoğu zaman istediğimiz gibi çalışmaz. Domates gölgede kalır, yürüyüş yolu çamura döner, çiçek tarhı mutfak penceresinden görünmez. Oysa aynı alan, birkaç saatlik kağıt üstü çalışmayla hem daha verimli hem de bakması daha keyifli bir yere dönüşebilir. İyi bir bahçe tasarımı düzenleme süreci, süslemekten çok karar vermekle ilgilidir: neyi nereye koyacağınıza, hangi alandan vazgeçeceğinize ve hangi yolu her gün yürüyeceğinize.
Aşağıdaki adımlar, kısıtlı bir arka bahçede de, yüz metrekarelik bir alanda da aynı sırayla uygulanabilir. Amaç, verimlilik ile estetiği birbirine rakip yapmak yerine aynı planın içine yerleştirmek.
1. Alanı olduğu gibi kaydedin
Kalem, ölçüm şeridi ve kareli bir kağıtla başlayın. Bahçenin sınırlarını, duvarları, mevcut ağaçları, su musluğunu, kapıları ve pencereleri kabaca ölçekli çizin. Ölçek çok kritik değil ama oranlar doğru olmalı; "iki metre" diye düşündüğünüz aralık uygulamada seksen santim çıkarsa tüm plan bozulur. Bu çizim, mevsim boyunca üzerinde not alacağınız çalışma kağıdınız olacak.
2. Güneşi bir gün boyunca takip edin
Tasarımın en belirleyici verisi ışıktır. Sabah, öğle ve ikindi saatlerinde bahçeye çıkıp gölgelerin nereye düştüğünü çiziminize işaretleyin. Günde altı saatten fazla doğrudan güneş alan bölgeler sebze ve çoğu çiçek için ayrılır; üç-dört saat alan yerler yeşillik, nane, ortanca gibi bitkilere uygundur. Bitkiler için güneş ve ışık seçimi konusunu ayrı bir konu gibi düşünmeyin, yerleşim planının temeli o. Aynı çizimde rüzgârın hangi yönden geldiğini de not edin; rüzgâr alan bir köşede fide tutturmak beklediğinizden zordur.
3. Yolları ve erişimi önce belirleyin
Deneyimli bahçıvanların çoğu, bitkilerden önce yolları çizer. Kolun rahatça uzanabileceği mesafe yaklaşık 60-70 santimdir; bu yüzden tek taraftan ulaşılan tarhlar 70 santimi, iki taraftan ulaşılan tarhlar 120-130 santimi geçmemeli. Ana yolu el arabası veya kova taşıyabileceğiniz genişlikte (60-80 cm), ara yolları ise ayak genişliğinde (30-40 cm) bırakın. Toprağa basmadan çalışabilmek, ilerideki toprak sağlığı için en büyük yatırımdır.
4. Bahçeyi bölgelere ayırın
Alanı kullanım sıklığına göre üç kademede düşünmek çok işe yarar:
- Yakın bölge: Kapıya en yakın, günlük uğradığınız yer. Salata yeşillikleri, maydanoz, fesleğen, kesme çiçek olarak kullanacağınız türler burada olsun.
- Orta bölge: Haftada birkaç kez baktığınız alan. Domates, biber, kabak gibi düzenli ama günlük olmayan ilgi isteyen sebzeler.
- Uzak bölge: Meyve çalıları, çok yıllık bitkiler, kompost yığını ve depo. Ayda birkaç ziyaret yeterli olan işler.
Kompost köşesini uzak bölgeye ama yola bağlı bir noktaya koymak, evde kompost yapma alışkanlığının sürmesini sağlar; ulaşılması zor olursa yığın çabuk terk edilir.
5. Yükseklik ve katman kurgusu yapın
Estetik burada devreye giriyor. Bakış yönünüzden en arkaya yüksek bitkileri (ayçiçeği, sırık domates, çalı formu türler), ortaya orta boyluları, öne bodur ve yayılıcı olanları yerleştirin. Böylece hiçbir bitki diğerini gölgelemez ve bahçe pencereden bakıldığında derinlik kazanır. Kuzey-güney doğrultusunda uzanan sıralar, gün içinde ışığı daha eşit paylaştırır.
6. Suyu plana dahil edin
Aynı su ihtiyacına sahip bitkileri bir araya toplayın. Bir tarhta susuzluğa dayanıklı kekik ile su seven salatalık yan yanaysa ikisinden biri mutlaka zarar görür. Musluk ve hortum güzergâhını çizin; on beş metre hortum çekmek gereken bir köşe, ne kadar güzel görünürse görünsün ihmal edilecektir. Bitkiye doğru su verme alışkanlığı, büyük ölçüde suyun ulaşılabilirliğiyle ilgilidir.
7. Kağıt üstünde bir yıl ilerletin
Planı bitirdiğinizi düşündüğünüzde, dört mevsimi zihninizde geçirin. İlkbaharda hangi tarh boş kalacak, temmuzda hangi köşe kavrulacak, sonbaharda budama artıkları nereye yığılacak? Ayına göre bahçe işleri takvimini planın kenarına not etmek, ekim nöbetini de kolaylaştırır. Aynı tarha üst üste aynı aileden bitki gelmesin diye tarhları numaralamak yeterlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Her yeri ekmek: Boş alan bırakmamak, çalışma ve dinlenme yerini yok eder. Alanın en az beşte biri yol, oturma ve manevra için kalsın.
- Tarhları çok geniş yapmak: Ortasına uzanamadığınız tarhın ortası her zaman ihmal edilir ve yabancı otların merkezine dönüşür.
- Olgun boyu göz ardı etmek: Fideyi dikerken küçük görünen bir çalı, üç yıl sonra iki tarhı gölgeler. Etiketteki nihai boy ve genişlik bilgisine göre yer ayırın.
- Toprağı sonra düşünmek: Yerleşim ne kadar iyi olursa olsun, hazırlanmamış toprakta sonuç alınmaz. Bahçe toprağını hazırlama işini plandan sonra, dikimden önce yapın.
- Depolamayı unutmak: Kova, makas, çuval ve saksılara yer ayırmayan planlar, aletlerin tarh kenarlarına dağılmasıyla bozulur.
- Simetriye takılmak: Kusursuz simetri bakım yükünü artırır. Küçük alanlarda bahçe kurarken serbest, akıcı hatlar hem daha geniş görünür hem daha bağışlayıcıdır.
Özet
İşleyen bir yerleşim planı şu sırayla kurulur: alanı ölç, güneşi ve rüzgârı